وبلاگ
رژیم فستینگ چیست و چگونه میتوان آن را ایمن انجام داد؟

رژیم فستینگ چیست و چگونه میتوان آن را ایمن انجام داد؟
فستینگ چیست؟ فستینگ یا روزهداری متناوب، الگویی برای غذا خوردن است که در آن دورههای دریافت غذا با دورههای ناشتایی یا دریافت انرژی کمتر جابهجا میشوند. این روش میتواند به بعضی افراد کمک کند وزن خود را کاهش دهند، اما برای همه مناسب نیست و در بیشتر مقایسهها، برتری چشمگیری نسبت به کاهش روزانه کالری ندارد. انتخاب درست، به وضعیت سلامت، داروهای مصرفی و امکان ادامه دادن برنامه بستگی دارد. [۱، ۲]
در این مقاله، انواع فستینگ چیست، فواید و محدودیتهای آن و نکاتی را مرور میکنیم که پیش از شروع باید بدانید؛ بهویژه اگر بیماری زمینهای دارید یا دارو مصرف میکنید.
در این مطلب می خوانید
- 0.1. فستینگ چیست چه تفاوتی با رژیم غذایی معمول دارد؟
- 0.2. انواع رایج رژیم فستینگ چیست؟
- 0.3. رژیم فستینگ چیست چگونه به کاهش وزن کمک میکند؟
- 0.4. آیا فستینگ از کاهش روزانه کالری بهتر است؟
- 0.5. فواید احتمالی فستینگ چیست؟
- 0.6. نکات دارویی مهم از دید داروساز
- 0.7. عوارض احتمالی و نشانههای توقف رژیم فستینگ چیست؟
- 0.8. چگونه فستینگ را شروع کنیم؟
- 0.9. اشتباهاتی که نتیجه فستینگ را ضعیف میکنند
- 1. پرسشهای متداول درباره فستینگ چیست؟
فستینگ چیست چه تفاوتی با رژیم غذایی معمول دارد؟
در بسیاری از رژیمها، مقدار و ترکیب غذا در مرکز توجه قرار دارد. در فستینگ، زمان غذا خوردن یا روزهای دریافت انرژی کمتر نیز مشخص میشود. برای مثال، در روش ۱۶ به ۸، تمام غذاها و نوشیدنیهای انرژیدار در یک بازه هشتساعته مصرف میشوند و ۱۶ ساعت باقیمانده دوره ناشتایی است. بخشی از این زمان معمولاً با خواب شبانه همزمان میشود.
البته همه روشهای فستینگ فقط به ساعت غذا خوردن مربوط نیستند. در روشهایی مانند ۵ به ۲، مقدار انرژی دریافتی در بعضی روزها هم محدود میشود. بنابراین فستینگ، نیاز به توجه به کیفیت و مقدار غذا را از بین نمیبرد. [۳]
فستینگ تغذیهای با روزهداری بدون آب تفاوت دارد. در بیشتر برنامههای بررسیشده برای کنترل وزن، نوشیدن آب در زمان ناشتایی مجاز است. همچنین این برنامهها با ناشتایی برای آزمایش خون، جراحی یا اقدامات پزشکی یکسان نیستند؛ برای آن موارد باید دستور مرکز درمانی را رعایت کنید.
انواع رایج رژیم فستینگ چیست؟
جدول زیر تفاوت روشهای رایج را نشان میدهد. طولانیتر شدن ناشتایی، بهخودیخود نشانه مؤثرتر یا مناسبتر بودن برنامه نیست. [۱، ۴]
| روش | شیوه اجرا | نکته کاربردی |
| ۱۲ به ۱۲ | ۱۲ ساعت ناشتایی و ۱۲ ساعت فرصت غذا خوردن | بیشتر یک نظم ساده شبانه است و میتواند نقطه شروع ملایمی باشد |
| ۱۴ به ۱۰ | ۱۴ ساعت ناشتایی و ۱۰ ساعت فرصت غذا خوردن | برای بعضی افراد از محدودیت هشتساعته قابلتحملتر است |
| ۱۶ به ۸ | ۱۶ ساعت ناشتایی و ۸ ساعت فرصت غذا خوردن | یکی از روشهای رایج است؛ برای شروع همه افراد ضروری نیست |
| ۵ به ۲ | پنج روز دریافت معمول غذا و دو روز دریافت انرژی بسیار کمتر | روزهای محدود معمولاً غیرمتوالیاند؛ مقدار غذا باید متناسب با فرد تعیین شود |
| یک روز در میان | جابهجایی روزهای دریافت معمول غذا با روزهای ناشتایی یا دریافت بسیار کم انرژی | محدودکنندهتر است و برای خوددرمانی توصیه نمیشود |
روشهای ۱۸ به ۶، ۲۰ به ۴، یک وعده در روز و ناشتاییهای ۲۴ ساعته یا طولانیتر نیز مطرحاند. تأمین نیازهای غذایی در پنجرههای بسیار کوتاه دشوارتر میشود. داشتن تجربه فستینگ، این روشها را خودبهخود ایمن نمیکند و نباید آنها را مرحله بعدی اجباری برنامه دانست.

انواع رایج رژیم فستینگ چیست؟
رژیم فستینگ چیست چگونه به کاهش وزن کمک میکند؟
برای کاهش وزن، در مجموع باید انرژی دریافتی از انرژی مصرفی کمتر باشد. محدود کردن زمان غذا خوردن ممکن است فرصت ریزهخواری، خوردن تنقلات آخر شب یا مصرف نوشیدنیهای شیرین را کم کند. بعضی افراد با این نظم، بدون شمارش مداوم کالری غذای کمتری میخورند؛ بعضی دیگر در وعدههای بعدی آن را جبران میکنند و وزنشان تغییری نمیکند. [۳]
در فاصله بین وعدهها، سطح انسولین معمولاً پایینتر میآید و سهم سوختهای مختلف در تأمین انرژی تغییر میکند. بدن بهطور پیوسته از ترکیبی از قند و چربی استفاده میکند؛ استفاده از چربی فقط پس از خالی شدن کامل ذخایر قند آغاز نمیشود. زمان و شدت این تغییرات هم با غذای قبلی، فعالیت و شرایط بدن تفاوت دارد.
بنابراین نمیتوان ساعت مشخصی را برای «شروع چربیسوزی» در همه افراد تعیین کرد. افزایش مصرف چربی در چند ساعت ناشتایی نیز الزاماً به معنای کاهش بیشتر چربی بدن در طول هفته نیست. نتیجه نهایی به کل برنامه غذایی و فعالیت وابسته است.
آیا فستینگ از کاهش روزانه کالری بهتر است؟
مرور نظاممند و فراتحلیل شبکهای منتشرشده در BMJ در سال ۲۰۲۵، ۹۹ کارآزمایی تصادفی با ۶۵۸۲ بزرگسال را بررسی کرد. روشهای فستینگ و کاهش پیوسته کالری، در مقایسه با غذا خوردن بدون محدودیت مشخص، به کاهش وزن کمک کردند. فقط روش یک روز در میان، در مقایسه با کاهش روزانه کالری، حدود ۱٫۳ کیلوگرم کاهش وزن بیشتر نشان داد؛ این تفاوت کوچک بود و برتری روشها در بررسی مطالعات طولانیتر روشن نبود. [۱]
در یک کارآزمایی ۱۲ماهه روی ۱۳۹ فرد مبتلا به چاقی نیز افزودن بازه هشتساعته غذا خوردن به رژیم کمکالری، کاهش وزن بیشتری با تفاوت آماری معنادار ایجاد نکرد. [۲]
این نتایج به این معناست که فستینگ میتواند یکی از گزینههای مدیریت وزن باشد. اگر حذف غذا در بخشی از روز باعث پرخوری جبرانی، اختلال در کار یا دشواری در مصرف داروها میشود، یک برنامه متعادل با ساعات منعطفتر میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
فواید احتمالی فستینگ چیست؟
قند خون و دیابت نوع ۲
بعضی مطالعات، بهبود قند خون یا حساسیت به انسولین را گزارش کردهاند، بهویژه زمانی که برنامه با کاهش وزن همراه بوده است. بااینحال، نتیجه در همه افراد یکسان نیست و فستینگ جایگزین درمان دیابت نمیشود. راهنمای انجمن دیابت آمریکا در سال ۲۰۲۶ نیز بر پایش پزشکی هنگام فستینگ در مصرفکنندگان انسولین یا داروهای افزایشدهنده ترشح انسولین تأکید دارد. [۵]
فشار خون و چربی خون
در برخی پژوهشها، بعضی شاخصهای فشار خون و چربی خون بهتر شدهاند، اما آثار گزارششده یکسان نیستند. بهبود یک شاخص آزمایشگاهی را نباید معادل اثبات کاهش سکته، حمله قلبی یا مرگومیر دانست؛ برای این پیامدها به پژوهشهای طولانیتر نیاز است. [۱]
کبد چرب
اگر فستینگ به کاهش وزن و بهبود تغذیه کمک کند، ممکن است چربی کبد هم کمتر شود. در مطالعه TREATY-FLD روی ۸۸ فرد مبتلا به چاقی و کبد چرب، محدود کردن زمان غذا خوردن در کنار کاهش کالری، پس از ۱۲ ماه نسبت به کاهش کالری بهتنهایی مزیت اضافهای برای کاهش چربی کبد نشان نداد. فستینگ درمان اختصاصی کبد چرب محسوب نمیشود. [۶]
التهاب و طول عمر
تغییر بعضی نشانگرهای التهاب در مطالعات، بهتنهایی اثبات نمیکند که فستینگ بیماریهای التهابی را درمان میکند. همچنین هنوز شواهد بالینی کافی برای وعده افزایش طول عمر یا جوانسازی انسان با یک برنامه مشخص فستینگ نداریم. این ادعاها نباید مبنای انتخاب ناشتاییهای طولانی قرار بگیرند. [۱، ۷]
اتوفاژی چه ارتباطی با فستینگ دارد؟
اتوفاژی فرایندی طبیعی است که سلولها از طریق آن بخشی از اجزای خود را تجزیه و بازیافت میکنند. این فرایند در بدن جریان دارد و مانند کلیدی نیست که دقیقاً پس از ۱۶ یا ۱۸ ساعت برای همه روشن شود.
بخش بزرگی از شواهد درباره ارتباط محدودیت غذایی و اتوفاژی از مطالعات حیوانی به دست آمده است. در یک پژوهش انسانی منتشرشده در سال ۲۰۲۵ روی ۱۲۱ فرد مبتلا به چاقی، یک تحلیل اکتشافی پس از شش ماه، تفاوتی در شاخص جریان اتوفاژی سلولهای خونی بین گروه فستینگ ترکیبی و مراقبت معمول نشان داد. در دو ماه چنین تفاوتی دیده نشد و نتیجه ششماهه مربوط به یک مقایسه پس از تحلیل اصلی بود. [۷]
این یافته مقدماتی، زمان دقیق آغاز اتوفاژی در بدن، اثر آن در همه بافتها یا فایده ضدپیری را ثابت نمیکند. وعدههایی مانند «پاکسازی کامل سلولها پس از ۱۸ ساعت» پشتوانه کافی ندارند.

فواید احتمالی فستینگ چیست؟
چه کسانی باید از فستینگ پرهیز کنند یا ابتدا ارزیابی شوند؟
فستینگ برای کاهش وزن، در کودکان و نوجوانان، دوران بارداری و شیردهی و افراد دارای اختلال خوردن یا سابقه آن، انتخاب مناسبی برای اقدام خودسرانه نیست. افراد کموزن یا دچار سوءتغذیه نیز به برنامه تأمین نیازهای غذایی احتیاج دارند. [۳، ۴]
اگر دیابت، بیماری مهم کلیوی یا کبدی، سابقه افت قند یا غش دارید، پیش از شروع ارزیابی پزشکی لازم است. سالمندان دارای ضعف یا کاهش عضله و کسانی که چند دارو مصرف میکنند هم باید برنامه را متناسب با شرایط خود تنظیم کنند. بهویژه در دیابت نوع ۱، ناشتایی خودسرانه میتواند خطرناک باشد. [۳ تا ۵]
نکات دارویی مهم از دید داروساز
پیش از تغییر ساعات غذا خوردن، فهرست داروها و مکملهای خود را با داروساز مرور کنید. دارو را برای حفظ ناشتایی حذف نکنید و دوز یا فاصله مصرف را خودسرانه تغییر ندهید.
– انسولین و داروهایی مانند گلیبنکلامید، گلیکلازید و گلیمپیرید میتوانند هنگام کاهش دریافت غذا، خطر افت قند را افزایش دهند. تنظیم درمان بر عهده پزشک است. [۳، ۵]
– بعضی داروها باید همراه غذا مصرف شوند یا فاصله زمانی مشخصی داشته باشند. جابهجایی همه نوبتها به پنجره غذا خوردن ممکن است با دستور مصرف سازگار نباشد.
– اگر مکمل با معده خالی تهوع یا ناراحتی ایجاد میکند، زمان مناسب مصرف را بررسی کنید. اولویت با مصرف درست فرآورده است.
برای انجام فستینگ، مکمل خاصی بهطور روتین لازم نیست. نیاز به پروتئین مکمل، ویتامین یا املاح باید بر اساس تغذیه، شرایط فرد و در صورت لزوم ارزیابی کمبود تعیین شود. عبارتهایی مانند «مکمل مخصوص فستینگ» بهتنهایی دلیل نیاز یا اثربخشی نیستند.
عوارض احتمالی و نشانههای توقف رژیم فستینگ چیست؟
گرسنگی، تحریکپذیری، سردرد یا تهوع ممکن است در شروع رخ دهند. گاهی کاهش ناگهانی کافئین یا تغییر عادت غذایی در بروز علائم نقش دارد. علائم پایدار یا شدید را نباید صرفاً به سازگار شدن بدن نسبت داد. [۴]
در صورت لرزش، تعریق، تپش قلب، ضعف شدید، گیجی یا احساس نزدیک بودن غش، ناشتایی را متوقف کنید. در افراد مبتلا به دیابت، اگر قند خون کمتر از ۷۰ میلیگرم در دسیلیتر است، درمان افت قند بر ادامه فستینگ اولویت دارد. فرد هوشیار که میتواند ببلعد، باید ۱۵ تا ۲۰ گرم قند سریعالجذب دریافت کند و ۱۵ دقیقه بعد دوباره قند را بسنجد؛ اگر همچنان پایین است، درمان تکرار میشود. [۸]
اگر فرد بیهوش است، تشنج دارد یا نمیتواند ایمن ببلعد، چیزی به دهان او ندهید و فوراً کمک اورژانسی بگیرید. غش، گیجی شدید یا علائم مکرر به ارزیابی پزشکی نیاز دارند.
در ساعات ناشتایی چه نوشیدنیهایی میتوان مصرف کرد؟
در فستینگ تغذیهای با هدف کنترل وزن، معمولاً آب، آب گازدار ساده و چای یا قهوه بدون شکر، شیر و خامه قابل استفادهاند. مصرف قهوه ضروری نیست و در صورت تپش قلب، اضطراب یا ناراحتی معده باید محدود شود. [۳، ۴]
شیر، آبمیوه، نوشیدنی شیرین، شکر، عسل، پودر پروتئین و روغن انرژی دارند و در تعریف رایج ناشتایی بدون انرژی قرار نمیگیرند. بااینحال، یک تغییر کوچک در برنامه به معنای از بین رفتن تمام پیشرفت شما نیست؛ آن را با ناشتایی طولانیتر جبران نکنید.
چگونه فستینگ را شروع کنیم؟
برای یک بزرگسال سالم که منع پزشکی ندارد، شروع ملایم میتواند از رفتن مستقیم به محدودیتهای شدید عملیتر باشد. این پیشنهاد آموزشی است و جای برنامه فردی را نمیگیرد.
۱. ابتدا زمان نخستین و آخرین دریافت انرژی را در چند روز یادداشت کنید؛ نوشیدنیها و تنقلات هم حساب میشوند.
۲. اگر خوردن غذا تا آخر شب ادامه دارد، ابتدا همان عادت را اصلاح کنید. فاصله حدود ۱۲ ساعت بین شام و صبحانه میتواند برای شروع کافی باشد؛ این الگو لزوماً بهتنهایی کاهش وزن ایجاد نمیکند.
۳. فقط اگر برنامه را راحت تحمل میکنید و نیازهای غذایی تأمین میشوند، بازه غذا خوردن را بهتدریج کوتاهتر کنید. رسیدن به روش ۱۶ به ۸ هدف اجباری نیست.
۴. برنامه را با خواب، کار، ورزش و داروها هماهنگ کنید. اگر به پرخوری جبرانی، افت عملکرد یا اشتغال ذهنی آزاردهنده با غذا منجر شد، آن را بازنگری کنید.
نمونه یک روز با روش ۱۴ به ۱۰ رژیم فستینگ چیست؟
در این مثال، دریافت غذا از ساعت ۹ صبح تا ۷ عصر انجام میشود و از پایان شام تا صبح روز بعد، ۱۴ ساعت ناشتایی برقرار است. مقدار غذا باید بر اساس نیاز فرد تعیین شود.
| زمان | نمونه وعده |
| ۹ صبح | تخممرغ یا پنیر و ماست، همراه نان سبوسدار و سبزیجات |
| ۱ تا ۲ بعدازظهر | مرغ، ماهی یا حبوبات، همراه مقدار متناسب برنج یا نان و سالاد |
| عصر در صورت نیاز | میوه همراه ماست ساده یا مقدار متعادل مغزها |
| پیش از ۷ عصر | شام متعادل شامل منبع پروتئین، سبزیجات و غلات یا حبوبات |
حذف یک وعده نباید به حذف مواد مغذی آن از کل روز منجر شود. دریافت پروتئین در وعدهها، سبزی و میوه، منابع فیبر و آب کافی اهمیت دارد. تمرین تقویتی عضلات در کنار فعالیت هوازی نیز به حفظ عضله و مدیریت وزن کمک میکند. [۹، ۱۰]

چگونه فستینگ را شروع کنیم؟
اشتباهاتی که نتیجه فستینگ را ضعیف میکنند
پرخوری پس از ناشتایی، محدود کردن افراطی غذا، کمبود پروتئین و کنار گذاشتن فعالیت بدنی میتوانند نتیجه برنامه را ضعیف کنند. ناشتایی طولانی برای جبران مهمانی یا خوردن شیرینی هم ممکن است چرخه محدودیت و پرخوری ایجاد کند.
روند وزن را در چند هفته، همراه با انرژی روزانه، گرسنگی و کیفیت تغذیه بررسی کنید. اگر نتیجه مطلوب نیست، پیش از طولانیتر کردن ناشتایی، مقدار غذا، نوشیدنیهای انرژیدار و امکان ادامه دادن برنامه را بازبینی کنید. انتخاب روشی که بتوانید حفظ کنید، برای کنترل وزن اهمیت دارد. [۹]
پرسشهای متداول درباره فستینگ چیست؟
با فستینگ در یک ماه چند کیلو کم میکنیم؟
عدد ثابتی وجود ندارد. وزن اولیه، دریافت انرژی، فعالیت و پایبندی به برنامه مؤثرند. وعده کاهش وزن تضمینی برای همه قابل اتکا نیست.
بهترین نوع فستینگ برای شروع چیست؟
برای همه یک روش برتر وجود ندارد. در فرد سالم، نظم دادن به ساعات غذا و فاصله ملایم شبانه میتواند شروع عملیتری باشد. افزایش محدودیت فقط در صورت تحمل مناسب و تأمین نیازهای غذایی قابل بررسی است.
آیا فستینگ باعث کاهش عضله میشود؟
در هر برنامه کاهش وزن ممکن است بخشی از توده بدون چربی کم شود. دریافت پروتئین کافی، تمرین مقاومتی و پرهیز از کاهش وزن شدید به کاهش این خطر کمک میکند. سالمندان و افراد دارای ضعف عضله به توجه بیشتری نیاز دارند. [۳، ۱۰]
آیا خوردن صبحانه اجباری است؟
خیر؛ اما حذف صبحانه هم شرط موفقیت نیست. ساعات غذا باید با نیازهای تغذیهای، کار و داروها سازگار باشد.

رژیم فستینگ چیست
آیا فستینگ دیابت را درمان میکند؟
ممکن است در بعضی افراد به کنترل قند کمک کند، اما قطع یا کاهش دارو فقط با نظر پزشک انجام میشود. نتیجه یک مطالعه یا تجربه دیگران، نسخه درمانی شخصی شما نیست. [۵]
اگر یک روز برنامه را رعایت نکردیم چه کنیم؟
در وعده بعد به برنامه متعادل برگردید. نیازی به گرسنگی بیشتر برای جبران نیست.
نتیجهگیری درباره رژیم فستینگ چیست؟
فستینگ برای بعضی بزرگسالان، راهی قابلاجرا برای نظم دادن به غذا خوردن و کاهش دریافت انرژی است. فایده آن باید در کنار کیفیت تغذیه، فعالیت بدنی و وضعیت سلامت سنجیده شود. برنامهای ارزش ادامه دادن دارد که نیازهای بدن را تأمین کند، با داروها سازگار باشد و بدون ضعف شدید یا پرخوری جبرانی قابل حفظ بماند.
منابع علمی فستینگ چیست
- Semnani-Azad Z, Khan TA, Chiavaroli L, et al. Intermittent fasting strategies and their effects on body weight and other cardiometabolic risk factors: systematic review and network meta-analysis of randomised clinical trials. BMJ. 2025;389:e082007. DOI: 10.1136/bmj-2024-082007. 
2. Rodríguez MM, Muñoz AM, Franco Hoyos K. Intermittent fasting as a nutritional tool. BMJ. 2025;389:r1156. DOI: 10.1136/bmj.r1156.


