بهترین قطره برای برق زدگی چشم چیست؟

فوتوکراتیت (Photokeratitis)، که در زبان عامیانه با نام «برق‌زدگی چشم» شناخته می‌شود، یک نوع آسیب سطحی به قرنیه چشم است که در اثر تماس با اشعه ماوراءبنفش (UV) ایجاد می‌شود. این عارضه، گرچه معمولاً برگشت‌پذیر است، اما درد و ناراحتی قابل توجهی ایجاد می‌کند که ممکن است عملکرد روزمره فرد را برای چند روز مختل کند.

این مقاله با هدف آشنایی عموم مردم با علل، علائم، روش‌های درمان و پیشگیری از فوتوکراتیت تهیه شده و به ویژه بر اشتباهات دارویی رایجی تأکید دارد که ممکن است با نیت خوب ولی اثرات فاجعه‌باری همراه باشند، مانند استفاده نادرست از قطره‌های چشمی بی‌حس‌کننده و ضدالتهاب. در ابتدای بحث این نکته ی مهم را گوشزد میکنیم که استفاده از هر گونه قطره بدون مشورت با پزشک ، بویژه قطره های بیحس کننده مانند تتراکائین (انستوکائین)، میتواند عوارض فاجعه باری به بار آورد. برای آشنایی با دلیل این موضوع در ادامه همراه ما باشید.

فوتوکراتیت چیست؟

فوتوکراتیت نوعی التهاب قرنیه است که ناشی از جذب بیش‌ازحد اشعه ماوراءبنفش توسط سطح قرنیه می‌باشد. قرنیه در حالت طبیعی مانند یک فیلتر عمل می‌کند و بیشتر اشعه‌های فرابنفش نوع B و تقریباً تمام اشعه‌های نوع C را جذب می‌کند. با این حال، اگر شدت تابش زیاد باشد یا فرد از محافظ چشم استفاده نکند، سلول‌های سطحی اپی‌تلیوم قرنیه آسیب دیده و تخریب می‌شوند. این فرآیند منجر به بروز علائم شدیدی همچون درد، اشک‌ریزش، فتوفوبی (حساسیت به نور) و تاری دید می‌شود.

منابع تماس با اشعه ماوراءبنفش

بسیاری از موقعیت‌های شغلی و تفریحی می‌توانند فرد را در معرض خطر فوتوکراتیت قرار دهند. از جمله:

۱. جوشکاری (Welder’s arc)

جوشکاری بدون استفاده از عینک‌های محافظ مخصوص یکی از شایع‌ترین علل فوتوکراتیت است. نور حاصل از قوس الکتریکی، شامل مقدار زیادی اشعه UV است که به‌راحتی می‌تواند باعث آسیب به قرنیه شود.

۲. برف و بازتاب نور خورشید (Snow blindness)

در مناطق برفی یا هنگام اسکی، نور خورشید با شدت زیادی از سطح سفید برف بازتاب می‌شود و می‌تواند موجب فوتوکراتیت شود، به‌خصوص اگر فرد از عینک UV استفاده نکند.

۳. لامپ‌های UV در سالن‌های ورزشی یا آکواریوم‌ها

برخی از لامپ‌های متال‌هالید یا لامپ‌های ضدعفونی‌کننده UV در صورت آسیب‌دیدگی یا نبود حفاظ مناسب، می‌توانند افراد حاضر در محیط را در معرض اشعه خطرناک قرار دهند.

۴. نور خورشید هنگام تماشای خورشیدگرفتگی

تماشای خورشید با چشم غیرمسلح یا بدون استفاده از فیلترهای خاص، به‌ویژه هنگام خورشیدگرفتگی، می‌تواند به آسیب جدی شبکیه یا قرنیه منجر شود.

برق زدگی چشم

آسیب‌شناسی (پاتوفیزیولوژی)

قرنیه چشم دارای لایه‌ای چندسلولی به نام اپی‌تلیوم است که اولین سد دفاعی در برابر عوامل محیطی محسوب می‌شود. اشعه UV به‌ویژه در طیف حدود ۲۹۰ نانومتر ( بین UV-B و UV-C ) توسط این لایه جذب می‌شود و باعث موارد زیر می‌گردد:

مرگ سلول‌های اپی‌تلیوم سطحی (Desquamation)

آسیب به پایانه‌های عصبی حساس سطحی

تحریک شدید درد و التهاب

اختلال در بینایی به دلیل خراش‌های سطح قرنیه

تحقیقات نشان داده‌اند که سیستم ایمنی بدن به‌سرعت وارد عمل می‌شود و طی ۲۴ تا ۷۲ ساعت، سلول‌های آسیب‌دیده جایگزین می‌شوند. یکی از عوامل کلیدی در این فرایند، فاکتور مهارکننده مهاجرت ماکروفاژها (MIF) است که بخشی از پاسخ طبیعی بدن به آسیب‌ها محسوب می‌شود.

علائم و نشانه‌های بالینی برق زدگی چشم

علائم فوتوکراتیت معمولاً ۶ تا ۱۲ ساعت پس از تماس با منبع اشعه ظاهر می‌شوند، نه بلافاصله. این تأخیر در شروع علائم یکی از نشانه‌های کلیدی برای تشخیص است. علائم رایج عبارت‌اند از:

• درد شدید و غیرقابل‌تحمل در هر دو چشم
• احساس وجود جسم خارجی یا شن در چشم
• اشک‌ریزش مداوم
• حساسیت شدید به نور (فتوفوبی)
• تاری دید و اختلال موقتی در بینایی
• تورم پلک و قرمزی صورت
• میوز (کوچک شدن مردمک) در معاینه

بیمار اغلب از شدت درد دچار بی‌قراری شدید می‌شود و ممکن است قادر به باز نگه‌داشتن چشم‌ها نباشد.

روش‌های تشخیص برق زدگی چشم

بررسی سابقه

پزشک معمولاً با پرسیدن سوالاتی درباره تماس با نور شدید، جوشکاری، برف، یا حضور در مکان‌هایی با منابع نوری قوی، می‌تواند به تشخیص برسد.

معاینه چشمی

• فلوروسئین: رنگ فلوروسئین هنگام تابش نور آبی در لامپ شکاف، نقاط آسیب‌دیده سطح قرنیه را به‌صورت نقاط درخشان نشان می‌دهد.
• عدم وجود ترشح چرکی (برخلاف عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی)
• قرمزی منتشر ملتحمه، ولی بدون درگیری ملتحمه پلکی

برق زدگی چشم

درمان برق زدگی چشم

درمان حمایتی

درمان اصلی فوتوکراتیت، حمایتی و علامتی است. این شامل:

۱. مسکن خوراکی

درد معمولاً شدید است و معمولا نیاز به دریافت مسکن های قوی برای 24 تا 48 ساعت اولیه می باشد.

۲. پماد آنتی‌بیوتیک چشمی

جهت جلوگیری از عفونت ثانویه و افزایش راحتی:

اریترومایسین، باسیتراسین یا پلی‌میکسین B/باسیتراسین، روزانه ۳–۴ بار به مدت ۲–۳ روز.

۳. استراحت در محیط تاریک

بیماران باید در محیطی با نور کم استراحت کنند و از استفاده از صفحات نمایش یا نورهای مصنوعی قوی خودداری کنند.

۴. اجتناب از بانداژ چشم

فشار دادن یا بستن چشم به‌صورت بانداژ، کمکی به تسریع بهبود نمی‌کند و حتی ممکن است باعث تأخیر در ترمیم شود.

اشتباهات دارویی خطرناک

آیا قطره ی تتراکائین برای برق زدگی مفید است؟ قطره تتراکائین (انستوکائین) نه تنها جایگاهی در درمان برق زدگی چشم ندارد بلکه می تواند موجب بروز آسیب های جدی به قرنیه یا به بینایی فرد شود.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت از بیماران مبتلا به فوتوکراتیت، آگاهی‌رسانی درباره داروهایی است که نباید استفاده شوند:

قطره تتراکائین (Tetracaine)

• این دارو نوعی بی‌حس‌کننده موضعی چشمی است که تنها باید در مطب توسط پزشک استفاده شود.
• استفاده خانگی یا مکرر از آن منجر به:

وابستگی

زخم‌های مقاوم قرنیه

نکروز قرنیه

از دست دادن بینایی یا حتی نیاز به پیوند قرنیه

دیکلوفناک چشمی (Diclofenac Ophthalmic)

• یک داروی ضدالتهاب غیر استروئیدی (NSAID) است.
• استفاده آن در چشم‌های آسیب‌دیده می‌تواند باعث:

تاخیر در ترمیم اپی‌تلیوم قرنیه

زخم‌های قرنیه‌ای

نازک‌شدگی شدید قرنیه

هر دو دارو در صورت استفاده بی‌رویه می‌توانند منجر به کراتوپاتی سمی و حتی نوروپاتی قرنیه شوند.

برق زدگی چشم

پیشگیری برق زدگی چشم

فوتوکراتیت در اغلب موارد قابل پیشگیری کامل است. راهکارهای مؤثر شامل:

• استفاده از عینک‌های محافظ با استاندارد برای جلوگیری از عبور UV
• استفاده از ماسک کامل جوشکاری در صنایع فلزی
• اجتناب از استفاده مستقیم از لامپ‌های UV یا تجهیزات برنزه‌کننده بدون محافظ
• در مکان‌هایی مثل کوهستان، دریا یا مناطق برفی، استفاده از عینک‌های آفتابی UV-blocking
• آموزش عمومی به گروه‌های در معرض خطر (جوشکارها، ورزشکاران، کارگران آزمایشگاهی)

عوارض احتمالی در درازمدت

فوتوکراتیت حاد معمولاً بدون عارضه بهبود می‌یابد. اما تماس مزمن با UV ممکن است باعث:

• پتریژیوم (رشد غیر طبیعی ملتحمه روی قرنیه)
• کراتوپاتی قطره‌ای اقلیمی (Climatic Droplet Keratopathy)
• افزایش ریسک کاتاراکت (آب‌مروارید)
• آسیب به شبکیه یا لکه زرد (ماکولا)

نتیجه‌گیری بهترین قطره برای برق زدگی چشم:

فوتوکراتیت یک آسیب چشمی بسیار دردناک اما قابل پیشگیری است. با آموزش صحیح، استفاده از تجهیزات ایمنی مناسب، و پرهیز از استفاده خودسرانه از داروهای چشمی، می‌توان از وقوع آن پیشگیری کرد یا عوارض آن را به حداقل رساند. توصیه می‌شود هر فردی که دچار علائم فوتوکراتیت می‌شود، بلافاصله با پزشک مشورت کرده و از درمان‌های خانگی خطرناک پرهیز کند.

منابع:

 Uptodate– Photokeratitis